afgeschaft, maar niet verdwenen

Ladder voor duurzame verstedelijking

---

Status en toekomst van de ladder

De Tweede Kamer heeft de Wet versterking regie volkshuisvesting aangenomen; de Eerste Kamer moet nog beslissen. Pas na instemming van de Eerste Kamer is het definitief: de ladder voor duurzame verstedelijking geldt niet meer als formele toets voor woningbouw. Tot die tijd blijft de ladder duurzame verstedelijking in alle omgevingsplannen van kracht. Ontdek in dit artikel waarom de ladder na inwerkingtreding van de Wet versterking regie volkshuisvesting inhoudelijk voortleeft via ETFAL en jurisprudentie, en hoe de ladder wonen als bezwaargrond blijft bestaan.

1. Status van de ladder voor duurzame verstedelijking

• De Wet versterking regie volkshuisvesting is door de Tweede Kamer aangenomen; behandeling in de Eerste Kamer volgt.
• Bij de Tweede Nota van Wijzigingen Wet versterking regie volkshuisvesting is het uitzetten van de Ladder voor duurzame verstedelijking opgenomen.
• Zolang de Eerste Kamer niet heeft ingestemd, blijft de ladder voor duurzame verstedelijking uit artikel 5.129g Bkl gelden.
• Na instemmen Eerste Kamer is de laddertoets voor woningbouw uitgezet en vervalt de formele ladder­ voor alle woningbouwprojecten.

2. De feitelijke opvolger van de ladder duurzame verstedelijking

Ook zonder formele ladder blijven gemeenten en ontwikkelaars via ETFAL verplicht om:

• Behoefte te onderbouwen. Toon met kwantitatieve en kwalitatieve data de behoefte aan binnen het verzorgingsgebied en de periode.
• Alternatieven te wegen. Verklaar welke binnenstedelijke locaties al dan niet kansrijk zijn en waarom het plan toch het beste resultaat geeft.
• Integrale belangen afwegen. Naast vraag en locatiekeuze wegen alle relevante leefomgevingsaspecten mee in een evenwichtig besluit.

ETFAL integreert de kernvragen van de ladder zonder aparte laddertoets. Er hoeft geen aparte ladder-paragraaf meer te worden geschreven, maar dit dient als holistisch toetsingskader onverkort gemotiveerd en toegepast te worden in het omgevingsplan en daarop gebaseerde besluiten.

3. Jurisprudentie en de ladderonderbouwing

Rechters blijven naar verwachting bij bezwaar en beroep de oude denklijnen gebruiken die in het “ladder voor duurzame verstedelijking -tijdperk” zijn ontwikkeld:

• Behoefte. Wat maakt data actueel en regionaal relevant?
• Binnenstedelijke alternatieven. Welke locaties zijn als alternatief onderzocht?
• Evenwicht. Is het plan in balans met andere publieke belangen?

Deze jurisprudentie vormt het kompas voor toetsing onder ETFAL. Ook na afschaffing van de ladder voor duurzame verstedelijking blijven motiveringshiaten over behoefte en locaties juridisch kansrijk.

4. Bezwaar- en beroepsgronden: ladder wonen blijft levend

• Formele ladder verdwijnt als grondslag voor woningbouw na inwerkingtreding van de Wet versterking regie volkshuisvesting.
• Inhoudelijke gronden blijven:
  • Onvoldoende onderbouwde behoefte
  • Niet-redelijke verkenning van binnenstedelijke alternatieven
  • Onevenwichtige integrale afweging

Belanghebbenden kunnen zich beroepen op ETFAL en het algemene motiveringsbeginsel met argumenten en jurisprudentie uit de laddertoets woningbouw.

5. Praktische checklist voor een ladderonderbouwing

1. Verzorgingsgebied. Definieer en motiveer passend kader.
2. Kwantitatieve behoefte. Toon actuele cijfers, gekoppeld aan (regionale) programmering.
3. Kwalitatieve behoefte. Splits naar segmenten en doelgroepen.
4. Planvoorraad. Breng harde en zachte plancapaciteit in kaart.
5. Fasering. Leg opnamecapaciteit van de markt en timing uit.
6. Alternatievenverkenning. Verken reële binnenstedelijke alternatieven en motiveer de locatiekeuze.

Ladder voor duurzame verstedelijking: formeel afgeschaft, praktisch onmisbaar

De ladder voor duurzame verstedelijking verdwijnt formeel pas na instemming van de Eerste Kamer op de Wet versterking regie volkshuisvesting. Daarna wordt de ladder duurzame verstedelijking voor woningbouw uitgezet, maar de inhoudelijke laddertoets leeft voort in ETFAL en bestaande jurisprudentie. Voor gemeenten, ontwikkelaars en adviseurs blijft de oude ladder-structuur onmisbaar als leidraad: zo voorkomt u motiveringsrisico’s, versnelt u besluitvorming en sluit u aan bij de nieuwe praktijk.

Het doel van het afschaffen van de laddertoets bij woningbouw was het wegnemen van extra kosten, vertraging door o.a. bezwaar en beroep en een langere onderzoektijd. Door deze verplichting af te schaffen, zouden woningbouwprojecten sneller en eenvoudiger kunnen worden gerealiseerd.

Je kunt jezelf afvragen of dat doel helemaal bereikt gaat worden, of dat we er verstandig aan doen om te accepteren dat het tijd en inspanning kost om een goede afweging te maken tussen alle ruimtelijke belangen die worden gewogen. Helemaal als tijdens een beroepsprocedure blijkt dat de toedeling van functies onvoldoende is afgewogen. Gelukkig hoeft een goede motivatie niet onnodig lang te duren: met een heldere structuur en gerichte aanpak is een robuuste onderbouwing snel te maken.

Wij helpen gemeenten, ontwikkelaars en adviesbureaus bij het opstellen van een beknopte en gedegen onderbouwing. Of we het nu uiteindelijk een ladderonderbouwing, laddertoets, ladder voor duurzame verstedelijking of anderszins noemen, een motiveringsplicht blijft van belang voor een goede ruimtelijke ordening.