dé sleutel tot regie op de woningmarkt

Het Volkshuisvesting programma

---

De druk op de woningmarkt is de afgelopen jaren ongekend toegenomen. Gemeenten worden geconfronteerd met stijgende woningprijzen, toenemende druk op de sociale huurwoningvoorraad, een groeiende woon‑zorgopgave en een complexe mix van doelgroepen die allemaal een plek moeten vinden. In deze context wordt het Volkshuisvestingsprogramma (VHP) hét instrument waarmee gemeenten regie kunnen nemen.

Onder de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) wordt het volkshuisvestingsprogramma verplicht, maar de grootste winst ontstaat wanneer gemeenten het VHP niet zien als een wettelijke verplichting, maar als een strategisch beleidsdocument dat richting geeft aan de lokale woningmarkt. Een volkshuisvesting programma dat voortkomt uit visie, ambitie en samenwerking levert veel meer op dan een document dat enkel wordt opgesteld omdat het moet.

In dit uitgebreide artikel lees je hoe een sterk VHP wordt opgebouwd, welke lessen we kunnen trekken uit de praktijk, hoe je het programma dynamisch houdt en hoe je zorgt voor juridische borging en regionale afstemming.

Wat is het Volkshuisvestingsprogramma?

Het Volkshuisvestingsprogramma is een integraal uitvoeringsprogramma waarin gemeenten vastleggen:

• Welke woningbouwopgave er ligt;
• Hoe deze opgave wordt ingevuld;
• Welke doelgroepen prioriteit krijgen;
• Welke maatregelen worden genomen om de bestaande voorraad beter te benutten;
• En hoe betaalbaarheid wordt geborgd.

Het Volkshuisvestingsprogramma vormt daarmee de schakel tussen visie (omgevingsvisie) en uitvoering (programma).

Met de komst van de Wvrv wordt het volkshuisvestingsprogramma verplicht, maar de inhoudelijke waarde gaat veel verder dan het voldoen aan wetgeving. Het VHP biedt gemeenten de kans om:

• Regie te nemen op de woningmarkt;
• Keuzes te onderbouwen;
• Partners te betrekken;
• En de uitvoering te versnellen.

Waarom het Volkshuisvestingsprogramma onmisbaar is

De woningmarkt is complexer dan ooit. Gemeenten moeten sturen op:

• Beschikbaarheid;
• Betaalbaarheid;
• Kwaliteit;
• Duurzaamheid;
• Leefbaarheid.

Het volkshuisvesting programma brengt al deze elementen samen. Het biedt overzicht, geeft richting en houvast. Zowel intern (college, raad, ambtelijke organisatie) als extern (corporaties, ontwikkelaars, zorgpartijen, provincie, regio).

De ideale opbouw van het Volkshuisvestingsprogramma

Een sterk VHP kent een logische, transparante en beleidsmatig robuuste structuur. Hieronder volgt een uitgebreide beschrijving van de acht belangrijkste onderdelen.

1. Analyse van de bestaande woningvoorraad

De bestaande voorraad vormt het fundament van elk Volkshuisvestingsprogramma. Ongeveer 90% van de woningvoorraad over tien jaar staat er nu al. Daarom is een grondige analyse essentieel:

• Woningtypen en segmenten;
• Eigendomsverhoudingen;
• Kwaliteit en verduurzamingsopgave;
• Doorstromingsmogelijkheden;
• Betaalbaarheid en huurprijsopbouw.

Deze analyse laat zien waar de kansen en knelpunten zitten.

2. Woningbehoefte: kwantitatief én kwalitatief

Een toekomstbestendig volkshuisvesting programma brengt de woningbehoefte integraal in beeld. Dit gaat verder dan aantallen. Denk aan:

• Starters en jongeren;
• Senioren en doorstromers;
• Middeninkomens;
• Urgentiecategorieën;
• Arbeidsmigranten;
• Woon‑zorgdoelgroepen.

Ook de kwalitatieve behoefte is belangrijk: woningtypen, prijsklassen, woonmilieus, zorgbehoefte, levensloopbestendigheid.

3. Onbalans in de woningmarkt

Een cruciaal onderdeel van het VHP is het identificeren van onbalans:

• Waar is onderaanbod?
• Waar is overaanbod?
• Waar is mismatch tussen vraag en aanbod?
• Welke doelgroepen komen structureel in de knel?

Pas wanneer deze onbalans helder is, kan de gericht worden gestuurd.

4. Beter benutten van de bestaande voorraad

De grootste winst zit vaak in het slimmer benutten van wat er al is. Een goed Volkshuisvestingsprogramma bevat concrete maatregelen zoals:

• Doorstroombeleid (bijv. senioren stimuleren te verhuizen)
• Woningdelen
• Splitsen van grote woningen
• Optoppen
• Tijdelijke woonvormen

Deze maatregelen kunnen snel effect hebben en zijn vaak kostenefficiënt.

5. De nieuwbouwopgave

De nieuwbouwopgave vormt een belangrijk onderdeel van het VHP. Het programma beschrijft:

• Hoeveel woningen nodig zijn;
• In welke segmenten;
• Op welke locaties;
• In welke fasering.

Hiermee ontstaat een realistisch en uitvoerbaar woningbouwprogramma.

6. Betaalbaarheidsbeleid

Betaalbaarheid is een kernonderdeel van de Wvrv. Gemeenten kunnen kiezen voor:

• het wettelijke 30‑37‑33‑principe;
• lokale varianten daarop, zoals 30‑10‑27‑33.

Het VHP maakt deze keuzes expliciet en onderbouwd. Dit is essentieel voor:

• Prestatieafspraken met corporaties;
• Onderhandelingen met ontwikkelaars;
• Toetsing van plannen;
• En juridische houdbaarheid.

7. Aanvullende beleidsinspanningen

Een effectief volkshuisvesting programma benoemt aanvullende inspanningen zoals:

• Voorrang voor lokale jongeren
• CPO‑beleid
• Hoogbouw- en verdichtingsstrategie
• Leefbaarheid en voorzieningen
• Maatregelen tegen scheefwonen

Hiermee wordt de woningmarkt als geheel in balans gebracht. Uiteraard verschillen de aanvullende inspanningen per gemeente.

8. Monitoring en bijsturing

Monitoring is essentieel om regie te houden. Het VHP beschrijft:

• Welke indicatoren worden gevolgd;
• Hoe vaak wordt gemonitord;
• Wie verantwoordelijk is;
• Hoe bijsturing plaatsvindt.

Zonder monitoring zal het lastig meten zijn hoe effectief het Volkshuisvestingsprogramma wordt ingezet en waar mogelijk op bijgestuurd moet worden.

Houd het Volkshuisvestingsprogramma dynamisch

De woningmarkt verandert snel. Wetgeving, financiering, politieke keuzes en regionale afspraken ontwikkelen continu door. Veel woonvisies waren bij publicatie al achterhaald, voorkom dat dit ook voor het VHP geldt.

Een dynamisch VHP:

• Is modulair opgebouwd;
• Wordt periodiek geactualiseerd;
• Bevat ruimte voor beleidsaanpassingen en (door)ontwikkeling;
• Is flexibel genoeg om mee te bewegen met de markt.

Dit is extra belangrijk nu het volkshuisvestingsprogramma verplicht wordt.

Integraal en regionaal afgestemd

Een regionale afstemming is essentieel vanwege:

• Woningmarktregio;
• Provinciale toetsing;
• Woondeal;
• Ladderonderbouwing;
• ETFAL‑systematiek onder het Bkl

Ook al wordt de ladder mogelijk afgeschaft, de verplichting om functies evenwichtig toe te delen blijft bestaan. En daarmee de principes van de ladder ook.

Vaststelling en juridische borging

Het VHP kan worden vastgesteld als vrijwillig programma onder de Omgevingswet, ook wanneer:

• De omgevingsvisie nog niet is geactualiseerd;
• De woonvisie verouderd is;
• De Wvrv nog niet volledig in werking is.

De conceptwetteksten van de Wvrv bieden hiervoor duidelijke handvatten. Door het VHP juridisch te borgen, ontstaat een stevig fundament voor uitvoering.

Conclusie: Het Volkshuisvestingsprogramma dat werkt

Een Volkshuisvestingsprogramma is veel meer dan een verplicht document. Het is een strategisch instrument waarmee gemeenten:

• Regie nemen;
• Keuzes onderbouwen;
• Uitvoering versnellen;
• En de woningmarkt in balans brengen.

Gemeenten die het VHP benaderen vanuit eigen kracht en ambitie, creëren een solide basis voor toekomstbestendig woonbeleid, ook nu het volkshuisvestingsprogramma verplicht wordt.

Hulp nodig bij het opstellen van het Volkshuisvestingsprogramma?

Wil je sparren over de lokale invulling van het volkshuisvestingsprogramma, behoefte aan verdieping of een presentatie voor college of raad? Wij denken graag mee en ondersteun gemeenten bij het opstellen van een effectief, juridisch houdbaar en toekomstbestendig volkshuisvestingsprogramma. Neem hier contact met ons op.